Niepokoi Cię zespół suchego oka?

Na pytania naszego portalu odpowiada lek. med. Jiří Spíšek z Kliniki Okulistycznej Pardubice.

Powrót do innych artykułów

Ostatnio coraz częściej mówi się o tzw. zespole suchego oka. Jak on się objawia?

Do najczęstszych objawów indywidualnych należy szczypanie, uczucie ucisku, obecności ciała obcego w oku lub piasku pod powiekami, zmęczenie oczu, wrażenie przylegania powiek do oczu i nadmierna wrażliwość na światło, czyli światłowstręt. Towarzyszy temu również ból przy zakrapianiu oczu, trudności w tolerowaniu przebywania na wietrze, w zakurzonym lub klimatyzowanym pomieszczeniu, gorsze widzenie pod wieczór i zmienna jakość widzenia w ciągu dnia oraz - paradoksalnie - intensywniejsze łzawienie. Nieprawidłowa jakość filmu łzowego powoduje bowiem jego przedwczesny wyciek ze szczeliny oka, a wywołane tym podrażnienie wysychającej powierzchni oka powoduje zwiększone wytwarzanie się tego samego filmu łzowego o niedostatecznej jakości, który znów wycieka przedwcześnie, i zjawisko to się powtarza.

W wyniku badania lekarz może stwierdzić zmniejszone meniski łzowe przy brzegach powiek lub ich brak, przekrwienie spojówek, występowanie niewielkich włókienek na powierzchni spojówki i rogówki lub obecność fałdów spojówkowych równoległych do brzegu powieki. Te fałdy powstają w wyniku oddziaływania sił tarcia między powiekami a spojówką.

Jakie przyczyny odpowiadają za pojawienie się zespołu suchego oka?

Schorzenie to obejmuje nie tylko powierzchnię oka, ale często towarzyszy mu też schorzenie systemowe. Istotną rolę odgrywają czynniki psychosomatyczne - niestabilność emocjonalna pacjenta - oraz pewne aspekty niekorzystnego wpływu środowiska zewnętrznego, np. dym papierosowy, noszenie szkieł kontaktowych i in. U predysponowanych osób problemy z suchością oka mogą pojawić się w konsekwencji nadmiernego parowania filmu łzowego przy przebywaniu w klimatyzowanych pomieszczeniach, całodziennej pracy przy komputerze lub po kilkugodzinnym patrzeniu na ekran telewizora. Wielu chorych skarży się również na suchość w ustach i w nosie, czego przyczyną może być centralne ogrzewanie i klimatyzacja.

Do niedostatecznego wydzielania się łez i rozwoju zespołu suchego oka może też przyczyniać się stosowanie niektórych leków, np. antydepresyjnych, antyarytmicznych czy antyhistaminowych. Powstanie schorzenia mogą też wywołać nieodpowiednie krople do oczu z winy zawartych w nich konserwantów oraz długotrwałe stosowanie kropli do oczu zwężających naczynia krwionośne. Bardziej narażone są również osoby cierpiące na choroby wewnętrzne, np. na cukrzycę lub niewydolność tarczycy, oraz na choroby reumatyczne i skórne.

Czy zespół suchego oka może wystąpić u osoby młodej o dobrym zdrowiu ogólnym?

Przyczyny niestabilności filmu łzowego mogą być rozmaite. Niedostateczne wydzielanie łez spowodowane jest najczęściej nieprawidłową pracą gruczołu łzowego, zmianami patologicznymi powierzchni rogówki, takimi jak blizny, zmiany dystroficzne lub odkładanie się osadów lub też zaburzeniami położenia powiek w stosunku do powierzchni oka. Istotną negatywną rolę odgrywają również wszystkie sytuacje i stany, w których dochodzi do nadmiernego parowania łez. Oprócz przyczyn związanych z pracą zawodową do powstawania zespołu suchego oka może przyczyniać się również wiek pacjenta oraz np. zaburzenia hormonalne związane z klimakterium czy też długotrwałe stosowanie beta-blokerów u pacjentów z jaskrą. Można jednak spotkać się z tym schorzeniem i u osób młodszych, najczęściej w wyniku wspomnianej już całodziennej pracy przy komputerze lub przeprowadzonych laserowych zabiegów refrakcyjnych.

 

Jak pacjenci z zespołem suchego oka znoszą pobyt np. w przestrzeniach biurowych lub w klimatyzowanych centrach handlowych?

Do objawów tzw. zespołu suchego oka należy ból głowy, uczucie podrażnienia oczu lub błon śluzowych, uczucie obecności ciała obcego w oku, szczypania lub nadmierna wrażliwość na światło. Spowodowane są one przez suchość powietrza, klimatyzację lub kurz unoszący się z mebli biurowych, powierzchni ścian lub dywanów. W zimie w przegrzanych pomieszczeniach wilgotność spada często poniżej 40 procent. Według standardów Wspólnoty Europejskiej zdrowe powietrze powinno natomiast mieć wilgotność na poziomie 45- 55 procent.

W powietrzu o niedostatecznej wilgotności cząsteczki kurzu poruszają się samowolnie i wiążą się z cząsteczkami zanieczyszczających substancji, co prowadzi do podrażnienia oczu i błon śluzowych. Ma to wpływ zwłaszcza na te osoby, które przez prawie osiem godzin dziennie pracują przy monitorze. Powstaje wokół niego pole elektrostatyczne, którego wir kieruje szkodliwe cząsteczki pyłu prosto do oczu. Zdrowe oko potrafi się bronić przed takim atakiem cząsteczek kurzu, ale oko chore jest w tej sytuacji praktycznie bezbronne. Powodem jest naruszenie naturalnej powłoki ochronnej oka - filmu łzowego.

Do jakiego stopnia zespół suchego oka związany jest z alergią na kurz lub z oddziaływaniem roztoczy i pleśni?

Alergie objawiają się najintensywniej na początku roku. Jednak nie w każdym przypadku swędzenie oka jest objawem kataru siennego: jest to często związane właśnie z „suchym okiem“. Symptomy wywoływane są substancjami drażniącymi, np. pyłkami traw itp. Przy alergiach objawiających się na początku roku, do których należy przede wszystkim katar sienny, spojówki ulegają powiększeniu i dochodzi do nadmiernego wytwarzania łez, mogą również pojawić się problemy z drożnością nosa i drogami oddechowymi.

Diagnoza jest trudniejsza w wypadku tzw. alergii poliwalentnych, np. alergii na kurz i roztocza. Symptomy tych alergii, do których należy podrażnienie kącików oczu, mogą być również objawami zespołu suchego oka.

Podczas gdy stosowane w leczeniu alergii preparaty nie pomagają w wypadku zespołu suchego oka, a nawet mogą spowodować pogorszenie, leki wspomagające wytwarzanie łez mogą pomóc również przy katarze siennym: płynny preparat wypłukuje z oka substancje powodujące uczulenie, co prowadzi do złagodzenia jego skutków.

Do objawów podrażnienia oczu zarodnikami pleśni należy rozmazane widzenie, szczypanie i swędzenie oczu, podkrążone oczy i „worki“ pod oczami, nadmierna wrażliwość na światło, zaczerwienie oczu lub ból oczu. W wypadku zapalenia ropnego okulista przepisuje odpowiedni antybiotyk i preparat przeciwgrzybiczny.

Skuteczną ochroną przed powstawaniem pleśni we wnętrzach pomieszczeń jest ich dostateczne i regularne wietrzenie, regularne sprzątanie z wykorzystaniem odpowiedniego środka czyszczącego, zapobieganie nadmiernemu zawilgoceniu w pomieszczeniu i stosowanie prewencyjnych preparatów przeciwpleśniowych do różnych materiałów. Prewencyjnych preparatów ochronnych nie należy mylić z dezynfekującymi, które oddziałują na powstałą już pleśń!

A jeżeli chodzi o podróże?

Wilgotność powietrza w środkach transportowych często jest bardzo niska, co niekorzystnie wpływa na oczy. Swędzą one i szczypią, są przekrwione i męczą się bardzo szybko.

Najwięcej skarżą się osoby często podróżujące samolotami. Średnia wilgotność powietrza w samolocie wynosi około 10 %, co stanowi w przybliżeniu jedną piątą zalecanej wartości. Powietrze wprowadzane do przedziału pasażerskiego samolotu jest na wysokości 10 000 metrów nad ziemią znacznie bardziej suche niż przy jej powierzchni. W wyniku tego film łzowy, który tworzony jest w 90% przez wodę, nie jest dostatecznie nawodniony i wycieka przedwcześnie. W konsekwencji oko nie posiada właściwej ochrony przed kurzem i drobnymi zanieczyszczeniami. Im dłuższy lot, tym większe ryzyko, że oczy ulegną wysuszeniu.

Z suchością powietrza można się spotkać również w samochodzie lub w pociągu. Ogrzewanie i klimatyzacja w samochodzie powodują odparowywanie, co prowadzi do wysuszania powietrza. Ponadto niewiele środków transportu wyposażonych jest w filtry przeciwkurzowe, co powoduje jeszcze większe zmęczenie oczu w wyniku tego, że dostają się do nich najróżniejsze zanieczyszczenia.

Jak leczy się zespół suchego oka?

Leczenie musi być kompleksowe. Początkowo zawsze konieczna jest stabilizacja schorzeń miejscowych i ogólnych, w związku z którymi powstaje zespół suchego oka. Istotne jest również stwierdzenie, w którym ze składników filmu łzowego występują nieprawidłowości i jaki jest ich stopień. Na podstawie tych informacji można następnie wybrać odpowiednią metodę leczenia i sposób jej zastosowania. Celem uzupełnienia naturalnego filmu łzowego przy pomocy preparatów typu „sztuczne łzy“ jest wytworzenie równomiernej i stabilnej warstwy filmu łzowego na powierzchni oka, który chroni przed wysychaniem i podrażnieniami. Według stadium zaawansowania wybieramy preparaty w formie kropli do oczu lub żeli. Terapia chirurgiczna obejmuje stosowanie różnych typów blokad w celu tymczasowego lub trwałego zamknięcia kanalików odprowadzających łzy.

Nieodłączną częścią terapii farmakologicznej jest szereg pomocniczych działań leczniczych: właściwa higiena powiek, leczenie psychosomatyczne, poprawa warunków środowiska zewnętrznego.

Wczesna diagnoza i właściwe leczenie zespołu suchego oka przynosi pacjentowi ulgę i uwalnia go od długoterminowych, nieprzyjemnych dolegliwości, co przyczynia się do poprawy ogólnego samopoczucia.

Czy osoby cierpiące na zmęczenie oczu lub nadmierne łzawienie mogą same sobie pomóc?

Pacjenci w żadnym wypadku nie powinni leczyć się sami, jeżeli nie są pewni, co jest przyczyną ich dolegliwości. Wiele leków jedynie łagodzi objawy, ale nie usuwa przyczyny schorzenia. Jeżeli chorzy leczą się sami, symptomy za pewien czas powracają, czego wynikiem może być nawet chroniczne zapalenie oczu.

Jeżeli np. kierowcy chcą chronić oczy, powinni w jak najmniejszym stopniu korzystać z klimatyzacji. Ludzie, którzy często podróżują samolotem i cierpią na problemy z oczami, powinni mieć przy sobie zawsze krople do oczu lub żel. Trzeba też często zamykać oczy, by dać im odpocząć.

Naturalnym rozwiązaniem w celu poprawy warunków klimatycznych we wnętrzach pomieszczeń są rośliny. Pewne gatunki roślin pomagają zwiększyć wilgotność powietrza i są podstawowym sposobem na poprawę warunków otoczenia. Dotyczy to gatunków roślin o dużej zawartości wody, jak np. cyprys lub bananowiec. Wydzielają one z powierzchni aż litr wody dziennie, dzięki czemu nawilżają powietrze, co jest korzystne dla osób z zespołem suchego oka.

Dodatkowe wskazówki: kilka razy dziennie wystawiać oczy na działanie świeżego powietrza, wychodzić na spacer na zewnątrz i przede wszystkim dużo pić.

Wróć do początku

Powrót do innych artykułów

Wróć na stronę główną