Funkcje wzroku

Treść:

Powrót do innych artykułów

Powstawanie obrazów

Oko stanowi złożony, załamujący światło aparat optyczny (rogówka, ciecz wodnista, soczewka i ciało szkliste) i dostosowane jest w pełni do potrzeby ogniskowania promieni świetlnych na siatkówce. Kiedy człowiek zauważa jakiś przedmiot, promienie świetlne padają w pierwszej kolejności na rogówkę, gdzie następuje pierwsze załamanie światła i skierowanie go do wnętrza oka. Następnie przechodzi ono przez ciecz wodnistą i źrenicę do soczewki, gdzie ulega ponownemu załamaniu. Soczewka ogniskuje promienie, które zostaną przepuszczone przez ciało szkliste tak, aby zbiegały się dokładnie na siatkówce, gdzie powstaje odwrócony i pomniejszony obraz postrzeganego przedmiotu. Na siatkówce promienie są odbierane przez komórki światłoczułe i za pomocą procesów chemicznych dochodzi do przemiany energii świetlnej na elektryczne impulsy nerwowe. Poprzez nerw wzrokowy przekazywane są one następnie do odpowiedniego ośrodka w mózgu, gdzie powstaje rzeczywisty obraz.

Ostrość wzroku

Ostrość wzorku (łac. visus) to zdolność oka do rozróżnienia dwóch punktów w przestrzeni - największa jest w miejscu plamki żółtej i zmniejsza się w kierunku peryferyjnym. Zależy ona nie tylko od zdolności aparatu optycznego oka do ogniskowania promieni świetlnych na siatkówce, ale również od intensywności i barwy oświetlenia, kontrastu i przejrzystości załamujących światło części oka oraz od ilości fotoreceptorów w danym miejscu siatkówki. Przeświadczenie, że człowiek cały czas widzi ostro, powstaje dzięki temu, iż ludzkie oko nieustannie bardzo szybko dostosowuje ostrość do przenoszenia wzroku z miejsca na miejsce, a mózg ludzki jest tak zaprogramowany, że tego nie zauważamy. Jeżeli jednak człowiek skoncentruje wzrok na wybranym, znajdującym się w pobliżu przedmiocie, pozostałe obiekty jawią mu się w sposób rozmazany.

Akomodacja

Akomodacja to zdolność oka do przystosowania się do patrzenia na znajdujące się blisko lub oddalone przedmioty, czyli zdolność do zmiany mocy optycznej soczewki oka. Dzięki niej możliwe jest ostre widzenie przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach od oka. Akomodacja następuje poprzez spłaszczenie lub uwypuklenie się soczewki za pomocą mięśnia rzęskowego. Mechanizm akomodacji ułatwiony jest też m. in. przez elastyczność soczewki. W miarę starzenia się soczewka traci swą elastyczność, a tym samym zdolność zmiany kształtu przy patrzeniu na bliską odległość.

Pole widzenia

Pole widzenia to ta część przestrzeni, która widziana jest przez oko nieporuszające się i spoglądające prosto w przód i z której wpadają do oka promienie świetlne. Pole widzenia wyrażone liczbowo to kąt widzenia. Dla ludzkiego oka wartość ta osiąga około 90° na bok (na zewnątrz) od osi głowy, około 50° w stronę nosa, a w dół i w górę (w płaszczyźnie pionowej) również około 50°. Wartość kąta widzenia oka zależy przede wszystkim od intensywności oświetlenia, rozmiaru i koloru obserwowanego przedmiotu. Największa jest dla koloru białego, następnie kolejno żółtego, niebieskiego i czerwonego, a najmniejsza dla zielonego.

Przy patrzeniu obydwojgiem oczu równocześnie ich pola widzenia się w znacznej mierze pokrywają (widzenie binokularne). W obrębie normalnego pola widzenia jest jedno ślepe miejsce, któremu odpowiada miejsce wyjścia nerwu wzrokowego.

Widzenie przestrzenne

Człowiek posiada zdolność trójwymiarowego postrzegania przestrzeni dzięki widzeniu binokularnemu – każde oko widzi postrzegany przedmiot lub krajobraz pod innym kątem i z tych dwóch odrębnych obrazów powstaje w mózgu jeden. Przy patrzeniu na zbyt duże odległości, a zwłaszcza podczas patrzenia jednym okiem (widzenie monokularne), na widzenie przestrzenne mają wpływ również inne czynniki, jak np. nakładanie się konturów, intensywność światła, perspektywa itp. Na widzenie przestrzenne wpływa również ruch człowieka - np. podczas jazdy pociągiem znajdujący się bliżej w polu widzenia przedmiot porusza się szybciej niż ten, który znajduje się w większej odległości.

Postrzeganie barw

Postrzeganie barw to zdolność oka do rozróżniania barw lub światła o różnej długości fal. Ludzkie oko jest wrażliwe na promienie świetlne o długości fali promieniowania optycznego od 400 do 760 nanometrów. Zdolność rozróżniania kolorów człowiek zawdzięcza światłoczułym komórkom w siatkówce - czopkom, które zawierają substancję wrażliwą na światło. W oku ludzkim znajdują się trzy rodzaje czopków, a każdy z nich zawiera inny rodzaj pigmentu o maksymalnej wrażliwości na jedną z trzech podstawowych barw - czerwoną, zieloną i niebieską. Człowiek najlepiej postrzega barwy w plamce żółtej - miejscu o największej rozdzielczości widzenia. W kierunkach peryferyjnych zdolność rozróżniania kolorów maleje. Przy normalnym oświetleniu człowiek posiada zdolność rozróżnienia około 150 kolorów, a w sumie postrzega ponad 2000 odcieni.

Adaptacja oka

Adaptacja to zdolność oka do samoczynnego dostosowania się do różnych poziomów oświetlenia. Rozróżnia się adaptację do światła (tzn. przejście z ciemności do światła) i do ciemności (tzn. przejście ze światła do ciemności). W przeciwieństwie do akomodacji nie przebiega ona natychmiastowo, ale w drodze stopniowej zmiany wielkości źrenicy i powolnych procesów w siatkówce. Jeżeli zdolność adaptacyjna oka nie odpowiada intensywności wpadającego do niego światła, dochodzi do oślepienia. Może ono być bezpośrednie - spowodowane zbyt intensywnym blaskiem źródła światła - lub wywołane światłem odbitym.

Wróć do początku

Powrót do innych artykułów

Wróć na stronę główną